Afgelopen zomer (juli 2025) werden we in ons dorp (Leersum) op locaties in omgevende bossen en tuinen bij huizen geconfronteerd met enkele vervaarlijke-uitziende forse zwarte insecten van bijna twee cm groot met een harig lijf en een vliegenkop. Het ging om representanten van een sluipvliegensoort, de stekelsluipvlieg (Tachina grossa), die vooral voor de gastheer consequenties heeft. Hun larven ontwikkelen zich in harige rupsen van vlinders, zoals die van de veelvraat en hageheld, nadat de vlieg daarop eieren heeft afgezet en die zijn uitgekomen.
(Foto 1, stekelsluipvlieg. Foto Marit.)
Op locatie A ging het om een geheel zwart insect met donkere kop. Een dito dier op locatie B was zwart van lichaam en had een lichtbruine kop. In beide gevallen, evenals alle andere in dit artikel genoemde vliegen, werd de naamgeving geverifieerd met de Obsidentify app.
Op internet wordt bij deze soort meestal een lichtbruine kop getoond. Of de grijze kop bij het eerste exemplaar te maken had met variatie in kleur, leeftijd van het insect, of ondersoort werd niet achterhaald.
(Foto 2, stekelsluipvlieg locatie B.)
Een tweede sluipvliegensoort diende zich daarna in september aan op locatie Leersum B. Het betrof een bruin en meer slordig uitgevoerde versie met een meer bonte verschijning en ‘ongeschoren’ uiterlijk dan de eerste twee sluipvliegen, de woeste sluipvlieg (Tachina fera). Dit is een soort die gebruik maakt van wantsen, cicaden en rupsen om zich voort te planten. Het insect legt eieren op bladeren in de omgeving van het doeldier. Komt deze langs gelopen, dan dringen uit de eieren gekropen larven snel daar in.
(Foto 3, woeste sluipvlieg.)
Sluipvliegen vormen een insectengroep met zeer veel verschillende soorten. In Nederland meldt Wikipedia er 337. En daarbij hebben de verschillende soorten ook allerlei andere verschijningsvormen. Ze zien er zeker niet allemaal zo schrikwekkend uit als de bovengenoemde en door ons waargenomen twee soorten.
Zo zagen we in 2024 en 2025 in Leersum op locatie B ook in juli, met name op schermbloemigen als wilde peen, kleinere fraai gekleurde wat ‘kromme’ insecten. Het betrof mannetjes en vrouwtjes van de soort Gymnosoma nudifrons. Dit is een soort sluipvlieg vrijwel zonder haren, die eieren legt op wantsen, waarvan er verdeeld over circa tien verschillende soorten zeer veel voorkomen op locatie B.
(Foto 4, haarloze sluipvlieg.)
Commentaar
De bevinding van een aantal exemplaren van een drietal sluipvliegsoorten op twee locaties in Leersum geeft aan dat deze, weliswaar niet algemene insecten, zonder meer toegerekend kunnen worden aan de biodiversiteit van dorpen in onze regio Utrechtse Heuvelrug.
Het zijn dieren die door hun uiterlijk opvallen en een verontrustende eerste indruk kunnen maken. Het zijn echter vliegen die in het bos, de tuin en in huis geen kwaad doen en slechts via hun voortplantingsgedrag andere insecten in bepaalde ontwikkelingsstadia belagen.
(Foto’s: Erik Gruys, tenzij anders vermeld.)