In 2025 heb ik heel wat bezoeken aan de Utrechtse Heuvelrug gebracht, op zoek naar interessante wantsen, kevers en andere diersoorten. Hier het jaaroverzicht van de meest bijzondere vondsten, in de vorm van een top tien! Veel leesplezier en een fijn en natuurlijk 2026 toegewenst!
1. Hengelgraafwants
De halfparasiet hengel (Melampyrum pratense) groeit in de provincie Utrecht onder meer in wegbermen en aan de rand van bossen, vooral onder Europese eiken. Het is de waardplant voor de zeer verborgen levende, en zeldzame hengelgraafwants (Adomerus biguttatus), waarvoor ik na een toevallige vondst in Zeist een gerichte zoektocht begon. Het lukte me om ook in Soest, Amersfoort en Baarn exemplaren te vinden, de eerste sinds bijna tien jaar voor de provincie Utrecht.
In Soest trof ik op één dag meer dan 50 exemplaren zuigend aan de zaden van de waardplant aan. Ook kweekte ik een nimf uit! Komend jaar moet uitwijzen of de wants dan ook zo makkelijk vroeg in het seizoen kan worden aangetroffen.
2025 (NL): 29 waarnemingen in 8 gemeentes; 5,5 tot 7,4 mm
2. Boszandloopkever – Cicindela sylvatica
Een grote verrassing in 2025 was de terugkomst van de Boszandloopkever, Cicindela sylvatica. Deze leek sinds de jaren ’80 uitgestorven in de provincie Utrecht, met alleen in Hilversum (NH) een restpopulatie. Ik had er al meerdere jaren tevergeefs naar gezocht. Tot mijn verbazing trof ik eind juni enkele exemplaren aan bij een afgeplagd heideterrein in het Monnikenbos (Soest), en een dag later ook bij de Lange Duinen . Vrijwel gelijktijdig werd deze ook op het Leersumse veld en Bornia en tevens op zo’n beetje alle heideterreinen in het Gooi gevonden. Het was geen eenmalige vondst: twee weken lang werd deze grote, dagactieve loopkever door verschillende waarnemers op dezelfde plek in het Monnikenbos aangetroffen.
Meerdere theorieën voor de plotselinge opkomst zijn mogelijk. Wellicht is de soort is door gunstige (weers)omstandigheden zeer talrijk in het oosten van Nederland en heeft zich ineens verspreid, òf, de soort was altijd al in lage aantallen aanwezig. Raadselachtige vondsten in Gouda en Artis doen vermoeden dat er iets bijzonders aan de hand is. Monitoring moet uitwijzen of het om zwervers of populaties gaat.
2025 (NL): 384 waarnemingen in 32 gemeentes; 14 tot 21 mm
3. Bosbesschildwants – Rubiconia intermedia
De Bosbesschildwants heeft Rode bosbes als waardplant en die winterharde plant komt in de provincie Utrecht slechts spaarzaam voor. Toch was er al één waarneming: in 2022 bij Den Treek (Leusden), door Tom van Noort. Ik had op deze plek vorig en dit jaar meerdere keren tevergeefs gezocht, tot ik eind augustus beet had. Een week later trof ik zelfs zo’n twintig exemplaren aan: een populatie dus. Andere plekken met (wat) Rode bosbes in oa. Soest leverden nog steeds geen exemplaren op. 2025 (NL): 61 waarnemingen in 12 gemeentes; 6-7,5 mm.
4. Wolf – Canis lupus
Op 20 december liep ik bij Landgoed Maarsbergen twee wolven tegen het lijf, vlak nadat ik ook al een dode Oehoe had gevonden! Terwijl ik kevers aan het zoeken was en op een wandelpad stond, kwamen ze door het mistige bos aanrennen. Eentje bleef op ongeveer 20 meter staan, keek even mijn kant op, om vervolgens door te rennen. Ook al ging het zodanig snel dat ik geen tijd had om beelden te maken, was het voor mij een bijzonder indrukwekkende ervaring!
2025 (NL): > 2000 in 81 gemeentes; 1000 – 1500 mm (zonder staart)
5. Mannetjesereprijsschildwants – Stagonomus bipunctatis
Een warmteminnende schildwants die de afgelopen jaren redelijk makkelijk te vinden was, maar in 2025 kwam de waardplant veel later op en groeide tevens op veel minder plekken. Dat leidde ertoe dat ik – na heel wat zoekpogingen – pas op 4 augustus de eerste exemplaren voor Nederland vond.
2025 (NL): 5 waarnemingen in 2 gemeentes; 5 tot 6 mm
6. Dennenglanszweefvlieg – Callicera rufa
Deze zeldzame zweefvlieg legde eitjes in een holte in een door letterzetters aangetast sparrenbosje op de hoogste berg van de provincie, de Amerongse berg (69m). Op waarneming is het de eerste waarneming van de soort voor de provincie, maar volgens “Zweefvliegen van Nederland” is de soort daar wel bekend.
De soort leeft doorgaans hoog in bomen en wordt daarom maar weinig gezien.
2025 (NL): 8 waarnemingen in 4 gemeentes; 10-12 mm
7. Goudglanzende schallebijter – Carabus auronitens
Terwijl ik bij Landgoed Maarsbergen op zoek was naar de Violette schallebijter (foto rechts) stuitte ik onder dood hout op een veel zeldzamer familielid, de Goudglanzende schallebijter (foto rechtsonder); een paar honderd meter verderop vond ik nog een exemplaar. Deze grote, niet-vliegende loopkever komt alleen in Oost-Nederland van nature voor en wordt nog wel eens “voor de grap” uitgezet, zoals in Noord Brabant waar de populatie zich de laatste tijd sterk uitbreidt. Ook bij Maarsbergen is het vrijwel uitgesloten dat het een natuurlijke populatie betreft.
Samen met één waarneming in 2024 (één kilometer verderop) zijn het de eerste exemplaren voor de soort in de provincie Utrecht.
2025 (NL): 248 waarnemingen in 16 gemeentes; 18-26 mm
8. Tweepuntige lijnbladroller – Phiaris bipunctana
Deze zeer zeldzame microvlinder tref ik vrijwel elk jaar aan bij Op Hees, Soest, maar dit jaar vond ik óók een exemplaar bij de Stulp (Baarn) en Breeveen (Leersum). De waardplant is blauwe bosbes.
2025 (NL): 24 waarnemingen in 10 gemeentes ; 14 tot 21 mm
9. Vijfstippelig struikhaantje – Gonioctena quinquepunctata
Een leuk struikhaantje dat ik in het Breeveen (Leersum) aantrof op blauwe bosbes en nog niet eerder voor de provincie Utrecht was ingevoerd. Zonder genitaal onderzoek kan de soort niet onderscheiden worden van G.intermedia, maar die soort is nog niet in Nederland (met zekerheid) gevonden.
2025 (NL): 101 waarnemingen in 34 gemeentes; 5,4-6,8 mm
10. Duinheidedwerg – Pelecocera lusitanica
Eind augustus had ik bij Bornia (Zeist) een zweefvliegje in mijn sleepnet. Het zag er niet zo speciaal uit, maar nadat de validator ernaar gekeken had, bleek het de eerste waarneming voor de provincie sinds 2008 te zijn. De soort bezoekt vooral bloeiende struikhei en leeft op de overgang van zandverstuiving naar dennen.
Laat in het seizoen te vinden (samenvallend met de bloeiperiode van struikheide).
2025 (NL): 98 waarnemingen in 10 gemeentes;
Foto’s: Pascal Losekoot.
Kaartjes en grafieken: waarneming.nl.
Alle statistieken zijn op basis van www.waarneming.nl ingevoerd tot en met 26 december 2025.
Het complete verslag inclusief kaartjes en grafieken is op te vragen bij Pascal Losekoot, plosekoot@gmail.com.